Confabulation

မှတ်ဉာဏ်ဆိုတာ Video Recorder မဟုတ်ကြောင်း သက်သေပြခြင်း (မရည်ရွယ်ဘဲ လိမ်မိတတ်တဲ့ ဦးနှောက်ရဲ့သဘာဝ - Confabulation)

မိတ်ဆွေ... ဒီလိုအဖြစ်မျိုး ကြုံဖူးလား?

သူငယ်ချင်းတစ်ယောက်နဲ့ အတိတ်ကအကြောင်းတစ်ခုကို ပြန်ပြောကြရင်း ငြင်းခုံကြတာမျိုးလေ။

သူက "အဲဒီတုန်းက ငါ ဒီလိုပြောခဲ့တာ" လို့ ပြောပေမယ့်၊ မိတ်ဆွေကတော့ "မဟုတ်ဘူး... လုံးဝမဟုတ်ဘူး။ မင်းပြောခဲ့တာ တခြားဟာပါ" ဆိုပြီး ကိုယ့်မှတ်ဉာဏ်ကို သေချာပေါက် အာမခံရဲနေတာမျိုးပေါ့။

တကယ်တော့ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ဦးနှောက်ဟာ ရံဖန်ရံခါမှာ ကျွန်တော်တို့မသိလိုက်ဘဲ "ဇာတ်လမ်းဆင်" တတ်ပါတယ်။ 

ကိုယ်တိုင်က လိမ်ပြောချင်တဲ့စိတ် (Intent to deceive) လုံးဝမရှိပေမယ့်၊ ဦးနှောက်က မရှိခဲ့တဲ့ အဖြစ်အပျက်တွေကို အမှန်တကယ်ဖြစ်ခဲ့သလို ဖန်တီးပြီး ပြန်ပြောခိုင်းတာမျိုးပါ။

ဒီသဘောတရားကို စိတ်ပညာမှာ Confabulation လို့ခေါ်ပါတယ်။

ဒီနေ့မှာတော့ လူအများစု သတိမထားမိကြတဲ့၊ ဒါပေမဲ့ ခေါင်းဆောင်တွေနဲ့ စီမံခန့်ခွဲသူတွေ မဖြစ်မနေ သိထားသင့်တဲ့ ဒီစိတ်ပညာသဘောတရားကို ရှင်းပြပေးပါမယ်။

Confabulation ဆိုတာ ဘာလဲ?

ရှင်းရှင်းလေး ပြောရရင် Confabulation ဆိုတာ "ရိုးသားစွာ လိမ်ညာခြင်း" (Honest Lying) ဖြစ်ပါတယ်။

ပုံမှန် လိမ်ပြောတာ (Lying) နဲ့ Confabulation ဘာကွာသလဲဆိုတော့ -

Lying (လိမ်ညာခြင်း): အမှန်တရားကို သိလျက်နဲ့ တမင်သက်သက် ဖုံးကွယ်ပြီး လိမ်ပြောတာပါ။

Confabulation: ပြောတဲ့သူက သူပြောနေတာ "အမှန်တရား" လို့ တစ်ထစ်ချ ယုံကြည်နေတာပါ။ သူ့မှတ်ဉာဏ်ထဲမှာ အဲ့ဒီအချက်အလက်က အမှန်တကယ် ရှိနေပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ လက်တွေ့မှာတော့ အဲဒီအဖြစ်အပျက်က လွဲမှားနေတာ (သို့) လုံးဝ မဖြစ်ခဲ့တာမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။

ဥပမာ − Alzheimer's (မေ့ရောဂါ) ခံစားနေရတဲ့ အဘိုးအဘွားတစ်ယောက်ကို "မနက်က ဘာစားခဲ့လဲ?" လို့ မေးလိုက်ရင်၊ သူတကယ် မစားခဲ့ဘဲနဲ့ "မုန့်ဟင်းခါး စားခဲ့တယ်" လို့ အတိအကျ ပြန်ဖြေတာမျိုးပါ။ သူ လိမ်နေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ သူ့ဦးနှောက်က ပျောက်ဆုံးနေတဲ့ မှတ်ဉာဏ်နေရာမှာ "မုန့်ဟင်းခါး" ဆိုတဲ့ အချက်အလက်နဲ့ အစားထိုး ဖြည့်စွက်လိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။

(ဦးနှောက်ရဲ့ Frontal Lobe က အမှန်တရားနဲ့ စိတ်ကူးကို ခွဲခြားပေးတဲ့နေရာဖြစ်ပြီး၊ ဒီနေရာ ထိခိုက်တဲ့အခါ Confabulation ဖြစ်ပေါ်လာပုံ)

ဘာကြောင့် ဒီလိုဖြစ်ရတာလဲ? (The "Storyteller" Brain)

ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ဦးနှောက်ဟာ "ကွက်လပ်" (Gaps) တွေကို မုန်းပါတယ်။

မှတ်ဉာဏ်တစ်ခုက ရေရေရာရာ မရှိတော့တဲ့အခါ (သို့) ဦးနှောက်ရဲ့ အစိတ်အပိုင်းအချို့ (အထူးသဖြင့် Frontal Lobe) ထိခိုက်မိတဲ့အခါ၊ ဦးနှောက်က အဲဒီ ကွက်လပ်ကို "အဓိပ္ပာယ်ရှိတဲ့ ဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ်" ဖြစ်အောင် ကြိုးစားပြီး ဆက်စပ်ပေးလိုက်ပါတယ်။

သိပ္ပံနည်းကျ လေ့လာချက်တွေအရ အဓိက အကြောင်းရင်းတွေကတော့ -

1. Brain Damage: ဦးနှောက်ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခြင်း (အထူးသဖြင့် Aneurysm သို့မဟုတ် သွေးကြောပိတ်ခြင်း)။

2. Korsakoff's Syndrome: အရက်အလွန်အကျွံသောက်သုံးခြင်းကြောင့် ဗီတာမင် B1 (Thiamine) ချို့တဲ့ပြီး ဖြစ်ပေါ်လာသော ရောဂါ။

3. Dementia: အသက်အရွယ်ကြီးရင့်လာမှုကြောင့် ဖြစ်သော မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းခြင်း။

ဒီအခြေအနေတွေမှာ လူနာဟာ သူ့ကိုယ်သူ ကာကွယ်တဲ့အနေနဲ့ (Self-identity preservation) ဒါမှမဟုတ် လက်ရှိအခြေအနေကို နားလည်အောင် ကြိုးစားတဲ့အနေနဲ့ မရှိတဲ့အရာတွေကို ရှိသယောင် ပြောဆိုတတ်ပါတယ်။

လုပ်ငန်းခွင်နဲ့ နေ့စဉ်ဘဝအတွက် ဘာသင်ခန်းစာ ယူမလဲ?

"ဒါဆိုရင် ဒါက ရောဂါသည်တွေမှာပဲ ဖြစ်တာပေါ့... ငါတို့လို ပုံမှန်လူတွေနဲ့ ဘာဆိုင်လဲ?" လို့ မိတ်ဆွေ မေးစရာရှိပါတယ်။

စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတာက သာမန်လူတွေမှာလည်း "Provoked Confabulation" လို့ခေါ်တဲ့ အခြေအနေမျိုး ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

ဒါက မေးခွန်းတွေ မေးပြီး အဖြေညှစ်ထုတ်ခိုင်းတဲ့အခါ (သို့) ဖိအားများတဲ့အခါမျိုးမှာ ကိုယ့်မှတ်ဉာဏ်ကို ကိုယ်တိုင် ပြန်လည်မွမ်းမံပြီး မှားယွင်းစွာ မှတ်သားမိတတ်တဲ့ သဘောသဘာဝပါ။

မန်နေဂျာတစ်ယောက်အနေနဲ့၊ ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်အနေနဲ့ ဒီအချက် ၃ ချက်ကို သတိပြုရပါမယ်။

(၁) မှတ်ဉာဏ်ဆိုတာ Video Recorder မဟုတ်ပါ

အစည်းအဝေးတစ်ခုမှာ "ငါ အဲဒီတုန်းက ဒီလိုပြောခဲ့တယ်လေ" လို့ ငြင်းကြတဲ့အခါ၊ နှစ်ဖက်စလုံးက လိမ်နေတာ မဟုတ်ဘဲ နှစ်ဖက်စလုံးက Confabulate လုပ်နေတာ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ (ကိုယ့်ဘက်က မှန်တယ်လို့ ထင်အောင် ဦးနှောက်က ဖြည့်စွက်တွေးလိုက်တာမျိုးပါ)။

(၂) ကလေးများနှင့် သက်သေအထောက်အထားများ

ကလေးတွေဟာ လူကြီးတွေထက် Confabulation ဖြစ်ဖို့ ပိုလွယ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကလေးတွေကို မေးခွန်းထုတ်တဲ့အခါ လမ်းကြောင်းပေးတဲ့ မေးခွန်း (Leading Questions) တွေ မမေးမိဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။ သူတို့က လူကြီး စိတ်ကျေနပ်အောင် မရည်ရွယ်ဘဲ ဇာတ်လမ်းဆင်ပြီး ဖြေတတ်ပါတယ်။

(၃) ယုံကြည်မှု (Confidence) ဟာ မှန်ကန်မှု (Accuracy) မဟုတ်ပါ

တစ်ယောက်ယောက်က အကြောင်းအရာတစ်ခုကို အရမ်း ယုံကြည်မှုရှိရှိ ပြောနေတိုင်း အဲဒါ အမှန်တရားဖြစ်မယ်လို့ မယူဆပါနဲ့။ Confabulation ရှိသူတွေဟာ သူတို့ရဲ့ မှားယွင်းတဲ့ မှတ်ဉာဏ်ကို သာမန်လူထက်တောင် ပိုပြီး ယုံကြည်မှုရှိနေတတ်ပါတယ်။

ဘယ်လို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းမလဲ? (Actionable Steps)

အကယ်၍ မိတ်ဆွေရဲ့ မိသားစုဝင် (အထူးသဖြင့် သက်ကြီးရွယ်အိုတွေ) သို့မဟုတ် လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်တစ်ယောက်ယောက်မှာ ဒီလိုလက္ခဏာတွေ တွေ့လာရရင် ဘာလုပ်သင့်သလဲ?

(၁) မငြင်းပါနဲ့ (Don't Argue)

သူတို့ လိမ်နေတာ မဟုတ်တဲ့အတွက် "ခင်ဗျား လိမ်နေတယ်" လို့ ပြောတာက အခြေအနေကို ပိုဆိုးစေပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ "အမှန်တရား" (Reality) ကို လေးစားမှုရှိပါ။

(၂) မှတ်တမ်းထားရှိပါ (Documentation is King)

လုပ်ငန်းခွင်မှာဆိုရင် Meeting Minutes တွေ၊ Email အပြန်အလှန်ပို့တာတွေကို သေချာ သိမ်းဆည်းပါ။ လူ့မှတ်ဉာဏ်ကို ဘယ်တော့မှ ၁၀၀% အားမကိုးပါနဲ့။ "ရေးမှတ်ထားခြင်း" ကသာ အကောင်းဆုံး သက်သေပါ။

(၃) ကျန်းမာရေး စစ်ဆေးပါ

အကယ်၍ အသက်ကြီးပိုင်းတွေမှာ ရုတ်တရက် ထူးဆန်းတဲ့ ဇာတ်လမ်းတွေ ပြောလာရင် (ဥပမာ - မနှစ်က ဆုံးသွားတဲ့ သူငယ်ချင်းနဲ့ မနေ့က စကားပြောခဲ့တယ် ဆိုတာမျိုး)၊ ဒါဟာ ဦးနှောက်နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ကျန်းမာရေး ပြဿနာတစ်ခုခုရဲ့ ရှေ့ပြေးလက္ခဏာ ဖြစ်နိုင်တာမို့ ဆရာဝန်နဲ့ တိုင်ပင်ပါ။

အနှစ်ချုပ် (Summary)

Confabulation ဆိုတာ ဦးနှောက်က မှတ်ဉာဏ်ကွက်လပ်တွေကို ဖြည့်စွက်ဖို့ ကြိုးစားရင်း ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ "ရိုးသားသော အမှား" (Honest Error) တစ်ခုပါ။

ဒါကို နားလည်ထားခြင်းအားဖြင့် ကျွန်တော်တို့ဟာ -

တခြားသူတွေရဲ့ စကားကို အကဲဖြတ်တဲ့အခါ ပိုပြီး သတိထားလာနိုင်မယ်။

ကိုယ့်ရဲ့ မှတ်ဉာဏ်ကိုလည်း ၁၀၀% အလွန်အကျွံ အားမကိုးဘဲ စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်တဲ့ အလေ့အကျင့်ကို မွေးမြူလာနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေ့ပဲ ကိုယ့်လုပ်ငန်းခွင်က အရေးကြီးတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ၊ Meeting ဆုံးဖြတ်ချက်တွေကို "နှုတ်ကတိ" (Verbal agreement) အနေနဲ့ မထားဘဲ၊ စာနဲ့ပေနဲ့ အတိအကျ မှတ်တမ်းတင်တဲ့ system တစ်ခု လုပ်ဆောင်ကြည့်ပါလား?

©12minNotesMyanmar-Est.2019

~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ 

🚨 လူအများစုက ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အမြဲတမ်း မှန်ကန်တဲ့ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ ချနေတယ်လို့ ထင်နေတတ်ကြပေမယ့် တကယ်တမ်းမှာ အခုလေ့လာခဲ့တဲ့ Cognitive Bias လိုမျိုး ကျွန်တော်တို့ ဦးနှောက်က မသိမသာလှည့်စားနေတဲ့ "Thinking Traps (တွေးခေါ်မှုထောင်ချောက်)" တွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။

ဒီထောင်ချောက်တွေကို သတိမပြုမိသ၍၊ ဒါတွေကနေ မရုန်းထွက်နိုင်သရွေ့ အချိန်တွေ၊ ငွေကြေးတွေ မလိုလားအပ်ဘဲ ဆက်ပြီးဆုံးရှုံးနေရဦးမှာပါ။ 💸

ဒီအမှားတွေကို ကာကွယ်ပေးပြီး၊ လူတိုင်းမသိမသာ ကျရောက်နေတတ်တဲ့ ဦးနှောက်ရဲ့ ထောင်ချောက်တွေကို ဖော်ထုတ်ပေးမယ့် "Thinking Traps" (Super Guide eBook) ကို 12min Notes Myanmar (Est. 2019) မှာ ရယူလေ့လာနိုင်ပါပြီ။ 🚀

ဒီ Super Guide ထဲမှာ… လူတွေအများဆုံးမှားတတ်ကြတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ထောင်ချောက် (Thinking Traps/Biases) ပေါင်း ၃၀ ခန့်ကို လေ့လာရှောင်ရှားရင်း ထိပ်တန်း Decision Maker တွေ၊ Business Leader တွေလို တွေးခေါ်နိုင်မယ့်နည်းလမ်းတွေကို မြန်မာလို အလွယ်ကူဆုံး အသုံးချနိုင်သွားမှာပါ။

Thinking Traps (Super Guide eBook) ကို ရယူအသုံးချလိုပါက −

Messenger: https://m.me/12minNotes မှာ TRAPS လို့ စာပို့လိုက်ပါ။ ✅

(သို့မဟုတ်) 

Telegram: https://t.me/My12minNotesBot မှာ TRAPS လို့ စာပို့လိုက်ပါ။ ✅

~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ 

“Advanced-level” Invitation:

တကယ်လို့ စာဖတ်သူမိတ်ဆွေက အခုထက် ပိုအဆင့်မြင့်တဲ့ Elite Level ကို သွားချင်တယ်ဆိုရင် ထိပ်တန်း 1% သောပုဂ္ဂိုလ်တွေ လေ့လာအသုံးချနေတဲ့ Secret Program ကြီး ရှိပါတယ်။

အဲ့ဒါကတော့…

Applied Business Psychology, Behavioral Science, Neuromarketing ဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့် ပညာရပ်တွေကို ကိုယ့်ရဲ့ Professional နယ်ပယ်အတွက် အကျယ်ပြန့်ဆုံး၊ အစုံလင်ဆုံး ရယူအသုံးချနိုင်စေမယ့် "မြန်မာ့ပထမဆုံး” Profits Max Program ကြီးပါပဲ။

✅ ဖန်တီးချိန် နာရီပေါင်း ၁၀၀၀ ကျော်၊
✅ Resource တန်ဖိုးချည်း သိန်း ၁၇၀ ကျော်တန်ဖိုးရှိပြီး၊
✅ ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်း စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတိုင်းမှာ အသုံးချနေကြတဲ့ Business Psychology & Behavioral Science လျှို့ဝှက်ချက်တွေကို ဒီ Link တွေမှာ လေ့လာရယူလိုက်ပါ။👇

၁။ စာဖြင့် အသေးစိတ် ဖတ်ရှုရန် −

Facebook: https://www.facebook.com/12minNotes/posts/1149466227349406

Website: https://12minnotes.com/courses မှာ Profits Max Program ကိုရှာပါ။

၂။ Video ရှင်းပြချက် ကြည့်ရန် −

Facebook: https://www.facebook.com/100068581195075/posts/1150184313944264/

YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=QKaVeNDO1Rw

၃။ တစ်ခါတည်းဝယ်ယူအသုံးချရန် −

Messenger: https://m.me/12minNotes မှာ PMP လို့ စာပို့လိုက်ပါ။ ✅

(သို့မဟုတ်) 

Telegram: https://t.me/My12minNotesBot မှာ PMP လို့ စာပို့လိုက်ပါ။ ✅

Author : 12min Notes Myanmar