ညစာ ဘာစားရမလဲဆိုတာ ရွေးရခက်နေသလား? (Decision Fatigue အကြောင်း သိကောင်းစရာ)

မိတ်ဆွေ... ဒီလိုအဖြစ်မျိုး ကြုံဖူးလား?

တစ်နေကုန် အလုပ်တွေရှုပ်၊ အစည်းအဝေးတွေတက်ပြီး အိမ်ပြန်ရောက်တဲ့အခါ ရေခဲသေတ္တာဖွင့်ကြည့်ပြီး "ငါ ဘာချက်စားရမလဲ" ဆိုတာ လုံးဝ စဉ်းစားလို့မရတော့တာမျိုး။ 

ဒါမှမဟုတ် 

Netflix မှာ ဇာတ်ကားတွေ အများကြီးရှိရက်နဲ့ ဘာကြည့်ရမှန်းမသိဘဲ လျှောက်ရွေးနေရင်း အချိန်ကုန်သွားတာမျိုးပေါ့။

"ငါက လူပျင်းမို့လို့လား"၊ "ငါက ဆုံးဖြတ်ချက်မပြတ်သားလို့လား" လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အပြစ်မတင်ပါနဲ့။ 

တကယ်တော့ မိတ်ဆွေဟာ စိတ်ပညာသဘောတရားအရ Decision Fatigue လို့ခေါ်တဲ့ "ဆုံးဖြတ်ချက်ချရပါများပြီး ဦးနှောက်မောပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း" ကို ခံစားနေရတာပါ။

ဒါက သင့်ရဲ့ ဉာဏ်ရည်နိမ့်တာမဟုတ်ပါဘူး။

သင့်ဦးနှောက်ရဲ့ "ဘက်ထရီ" ကုန်သွားတာပါ။ 

ဒီအကြောင်းကို ကျွန်တော်သေချာရှင်းပြပေးပါမယ်။

Decision Fatigue (ဆုံးဖြတ်ချက် မောပန်းခြင်း) ဆိုတာ ဘာလဲ?

ရိုးရိုးလေး တွေးကြည့်ရအောင်ဗျာ။ 

ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ဦးနှောက်ဆိုတာ ကြွက်သားတစ်ခုလိုပါပဲ။ 

Gym မှာ အလေးတွေ အကြာကြီး မ,ထားတဲ့ လက်မောင်းကြွက်သားက နောက်ပိုင်းမှာ ဘာမှ မ,နိုင်တော့သလိုမျိုး၊ ဦးနှောက်ကလည်း တစ်နေကုန် ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ အများကြီးချပြီးတဲ့အခါ မောပန်းလာပါတယ်။

Decision Fatigue ဆိုတာ ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခု ချလိုက်တိုင်း၊ ရွေးချယ်မှုတစ်ခု လုပ်လိုက်တိုင်းမှာ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ဆုံးဖြတ်နိုင်စွမ်း အရည်အသွေး (Quality of decision-making) ကျဆင်းလာတဲ့ အခြေအနေကို ခေါ်တာပါ။

ဒီလိုဖြစ်လာရင် ဦးနှောက်က ဖြတ်လမ်း (Shortcut) လိုက်ချင်လာတယ်။ 

အဲဒီအခါ ဘာတွေဖြစ်လာလဲဆိုတော့ -

• အလွယ်ဆုံးလမ်းကို ရွေးလိုက်တာ (Impulsivity)။

• ဘာမှ မရွေးချယ်တော့ဘဲ ရှောင်ဖယ်လိုက်တာ (Procrastination)။

• စဉ်းစားရခက်တဲ့ ကိစ္စတွေကို ရှောင်ပြီး ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ကိစ္စတွေကိုပဲ ဦးစားပေးလိုက်တာမျိုးတွေ ဖြစ်လာတတ်ပါတယ်။

သမ္မတ အိုဘားမား ဘာကြောင့် ဝတ်စုံအရောင် တစ်မျိုးတည်း ဝတ်သလဲ?

ကမ္ဘာကျော် ခေါင်းဆောင်တွေ ဒီပြဿနာကို ဘယ်လိုဖြေရှင်းလဲ ကြည့်ရအောင်။ 

အမေရိကန်သမ္မတဟောင်း ဘားရက်အိုဘားမား (Barack Obama) ကို သတိထားမိလား။ 

သူဟာ အမြဲတမ်းလိုလို မီးခိုးရောင် သို့မဟုတ် အပြာရောင် ဝတ်စုံ (Suit) ကိုပဲ ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပါတယ်။

"ကျွန်တော် ဘာစားမလဲ၊ ဘာဝတ်မလဲဆိုတာတွေကို ခေါင်းမစားချင်ဘူး။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ တခြားအရေးကြီးတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ အများကြီး ချစရာရှိနေလို့ပဲ။" - Barack Obama

ဒါဟာ ပါးနပ်တဲ့ နည်းဗျူဟာတစ်ခုပါ။

 မနက်ခင်းမှာ "ဒီနေ့ ဘာဝတ်ရမလဲ" ဆိုတဲ့ အသေးအဖွဲ ဆုံးဖြတ်ချက်အတွက် ဦးနှောက်စွမ်းအင် (Brain Power) ကို မဖြုန်းတီးပစ်ဘဲ၊ နိုင်ငံရေးရာ အရေးကြီးကိစ္စတွေအတွက် ချန်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

Steve Jobs နဲ့ Mark Zuckerberg တို့ တီရှပ်တစ်ပုံစံတည်း ဝတ်တာကလည်း ဒီသဘောတရားပါပဲ။

ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ သုတေသန (တရားသူကြီးများနှင့် နေ့လယ်စာ)

ဒီအချက်က တော်တော်လေး အရေးကြီးပါတယ်။ 

Decision Fatigue က သင့်ရဲ့ ကံကြမ္မာကိုတောင် ပြောင်းလဲပစ်နိုင်ပါတယ်။

အစ္စရေးနိုင်ငံမှာ ထောင်ကျအကျဉ်းသားတွေရဲ့ လွတ်ငြိမ်းခွင့် (Parole) လျှောက်ထားမှုကို လေ့လာခဲ့တဲ့ သုတေသနတစ်ခုရှိပါတယ်။ 

ရလဒ်က အံ့သြစရာကောင်းပါတယ်။

• မနက်ပိုင်း (သို့) တရားသူကြီးတွေ အနားယူပြီးစ အချိန်တွေမှာ လွတ်ငြိမ်းခွင့်ရသူ ၇၀% လောက်ရှိတယ်။

• ညနေပိုင်း (သို့) တရားသူကြီးတွေ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ အများကြီးချပြီးချိန် မှာတော့ လွတ်ငြိမ်းခွင့်ရသူ ၁၀% အောက်ပဲ ရှိတော့တယ်။

ဒါက ဘာကိုပြလဲဆိုတော့ တရားသူကြီးတွေဟာ မနက်ပိုင်းမှာ စိတ်ကြည်လင်ပြီး အမှုတစ်ခုချင်းစီကို သေချာစဉ်းစားပေးနိုင်တယ်။ 

ညနေဘက်ရောက်လို့ ဦးနှောက်မောပန်းလာတဲ့အခါ (Decision Fatigue ဖြစ်လာတဲ့အခါ) အန္တရာယ်ကင်းတဲ့ "Default Option" ဖြစ်တဲ့ "လွတ်ငြိမ်းခွင့် ပယ်ချမယ်" ဆိုတဲ့ အလွယ်ဆုံးလမ်းကို ရွေးလိုက်ကြတာပါ။ 

လူတိုင်းမှာ ဖြစ်နိုင်တဲ့ သဘာဝတရားတစ်ခုပါပဲ။

ဘာကြောင့်ဖြစ်ရတာလဲ?

၁။ Choice Overload (ရွေးချယ်စရာ များလွန်းခြင်း)

အရင်ခေတ်က ဆပ်ပြာဝယ်ရင် ရွေးစရာ ၂ မျိုးလောက်ပဲ ရှိတယ်။ အခုခေတ် Supermarket သွားကြည့်လိုက်၊ ခေါင်းလျှော်ရည် တစ်မျိုးတည်းတင် Brand ပေါင်းစုံ၊ အနံ့ပေါင်းစုံ ရွေးစရာ ရာချီရှိတယ်။ ရွေးစရာများလေလေ၊ ဦးနှောက်က ပိုအလုပ်လုပ်ရလေလေ၊ ပိုမောလေလေပါပဲ။

၂။ Trade-offs (အပေးအယူ လုပ်ရခြင်း)

"ဈေးပေါတာ ယူမလား၊ quality ကောင်းတာ ယူမလား" ဆိုတဲ့ အတွေးမျိုးက စွမ်းအင်အရမ်းကုန်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ဝင်ငွေနည်းပါးသူတွေမှာ ပိုက်ဆံသုံးတိုင်း ဒီလို အပေးအယူတွေ စဉ်းစားရလွန်းလို့ Willpower (စိတ်ဆန္ဒစွမ်းအား) ကုန်ခမ်းပြီး ဘဝတက်လမ်းအတွက် အရေးကြီးတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ မချနိုင်တော့တာမျိုး ဖြစ်တတ်ပါတယ်။

၃။ Glucose Levels (သွေးတွင်းသကြားဓာတ်)

Roy Baumeister ရဲ့ သုတေသနအရ ဦးနှောက်က Glucose (စွမ်းအင်) ကို သုံးပါတယ်။ ဗိုက်ဆာနေရင် ဆုံးဖြတ်ချက်ကောင်းကောင်း မချနိုင်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် "ဗိုက်ဆာနေရင် ဈေးဝယ်မထွက်နဲ့" ဆိုတဲ့ စကားပုံ ရှိတာပါ။ ဗိုက်ဆာနေချိန်မှာ ကျန်းမာရေးနဲ့ညီတာထက် အသင့်စားမုန့်တွေကိုပဲ ကောက်ဝယ်မိတတ်လို့ပါ။

လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လိုဖြေရှင်းမလဲ?

မိတ်ဆွေရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ ဦးနှောက်စွမ်းအင်ကို ချွေတာပြီး အရေးကြီးတဲ့နေရာမှာ သုံးနိုင်ဖို့ ဒီနည်းလမ်းတွေကို သုံးကြည့်ပါ။

၁။ အရေးကြီးဆုံးအလုပ်ကို မနက်ဆုံးလုပ်ပါ

ဦးနှောက်က မနက်ပိုင်းမှာ "အား" အပြည့်ရှိပါတယ်။ အရေးကြီးတဲ့ အစည်းအဝေးတွေ၊ စီမံကိန်းတွေကို မနက်ပိုင်းမှာပဲ ဆုံးဖြတ်ပါ။ ညနေဘက်ကို အီးမေးလ်စစ်တာလို ပေါ့ပါးတဲ့အလုပ်တွေအတွက် ထားပါ။

၂။ Routine (လုပ်ရိုးလုပ်စဉ်) တည်ဆောက်ပါ

မနက်စာ ဘာစားမလဲ၊ ဘယ်အချိန် အိပ်မလဲ၊ ဘယ်နေ့ အားကစားလုပ်မလဲ ဆိုတာတွေကို ကြိုတင်သတ်မှတ်ထားလိုက်ပါ။ ဒါဆို နေ့တိုင်း စဉ်းစားစရာမလိုတော့ဘူး။ (သမ္မတ အိုဘားမား နည်းလမ်းပေါ့)။

၃။ ဗိုက်မဆာပါစေနဲ့

အရေးကြီးတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက် မချခင်မှာ သရေစာလေး တစ်ခုခုစားထားပါ။ သွေးတွင်းသကြားဓာတ် မှန်ကန်နေမှ ဦးနှောက်က ကောင်းကောင်း အလုပ်လုပ်နိုင်မှာပါ။

၄။ နည်းပညာကို သုံးပါ (ဒါပေမဲ့ သတိထား)

ရွေးရခက်နေရင် AI ကို မေးတာမျိုး၊ Google Maps နဲ့ လမ်းကြောင်းရှာတာမျိုး လုပ်ပါ။ ဒါပေမဲ့ Social Media မှာ အကြာကြီး လျှောက်ကြည့်နေတာ (Scrolling) ကလည်း ရွေးချယ်မှုတွေ အများကြီးလုပ်နေရတာမို့ ဦးနှောက်ကို မောစေကြောင်း သတိပြုပါ။

အနှစ်ချုပ်

Decision Fatigue ဆိုတာ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ ဆက်တိုက်ချရလို့ ဦးနှောက်မောပန်းပြီး ဆုံးဖြတ်ချက်အမှားတွေ ချမိတတ်တဲ့ အခြေအနေပါ။

တရားသူကြီးတွေ၊ ဆရာဝန်တွေကအစ ဒီအခြေအနေကို ခံစားရပြီး အကျိုးဆက်တွေ ရှိနိုင်ပါတယ်။

ရွေးချယ်စရာတွေ လျှော့ချခြင်း (ဥပမာ - ဝတ်စုံတစ်မျိုးတည်းဝတ်ခြင်း)၊ လုပ်ရိုးလုပ်စဉ် (Routine) ထားရှိခြင်းနဲ့ အရေးကြီးဆုံးကိစ္စတွေကို မနက်ပိုင်းမှာ ဆုံးဖြတ်ခြင်းအားဖြင့် ဒါကို ကာကွယ်နိုင်ပါတယ်။

လက်တွေ့ အကြံပြုချက်

ဒီစာကို ဖတ်ပြီးတာနဲ့ မနက်ဖြန် မနက်စာ ဘာစားမလဲ၊ ဘာဝတ်မလဲ ဆိုတာကို အခုချက်ချင်း ဆုံးဖြတ်လိုက်ပါ။ 

မနက်ဖြန်မနက်ကျမှ ခေါင်းမစားပါနဲ့တော့။ 

ဒီလို ရိုးရှင်းတဲ့ အကျင့်လေးက သင့်ရဲ့ တစ်နေ့တာ Productivity ကို သိသိသာသာ တိုးတက်လာစေမှာပါ။ 

စမ်းကြည့်နော်!