Confirmation Bias

အမှန်တရားကို ရှာနေလား? ဒါမှမဟုတ် ကိုယ်ထင်တာမှန်ကြောင်း သက်သေပြဖို့ပဲ ကြိုးစားမိနေလား? (Confirmation Bias)

ဒီနေ့မှာတော့ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ၊ အမြင်တွေနဲ့ နေ့စဉ်ဘဝကို တိတ်တဆိတ် ထိန်းချုပ်မောင်းနှင်နေတဲ့ စိတ်ပညာသဘောတရားတစ်ခုအကြောင်း ဆွေးနွေးကြပါမယ်။

လူတိုင်းမှာ ရှိတတ်ပေမယ့် ကိုယ့်မှာရှိနေမှန်း သတိမထားမိတတ်ကြပါဘူး။

ခေါင်းစဉ်ကတော့ Confirmation Bias (မိမိအထင်ကိုသာ အမှန်ထင်ခြင်း) ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

လူတွေ ဘာကြောင့် မှားနေတာကို အမှန်လုပ်ယူကြသလဲ?

မိတ်ဆွေ ဒီလိုအခြေအနေမျိုး ကြုံဖူးလား... 

ကိုယ့်မိတ်ဆွေတစ်ယောက်က ကိစ္စတစ်ခုကို တက်တက်စင်အောင် လွဲနေတာကို သိနေပေမယ့်၊ သူက လုံးဝလက်မခံဘဲ သူ့အယူအဆကို ထောက်ခံတဲ့ အချက်တွေကိုပဲ ရှာဖွေပြီး ငြင်းခုံနေတာမျိုးပေါ့။ 

ဒါဟာ ခေါင်းမာတာ သက်သက်မဟုတ်ပါဘူး။

ဦးနှောက်ရဲ့ လုပ်ဆောင်ပုံ Confirmation Bias ကြောင့်ပါ။

Confirmation Bias ဆိုတာ ကျွန်တော်တို့ လက်ရှိယုံကြည်ထားတဲ့ အရာတွေနဲ့ ကိုက်ညီတဲ့ သက်သေအထောက်အထားတွေကိုပဲ ရွေးချယ်၊ လက်ခံ၊ မှတ်သားပြီး၊ ဆန့်ကျင်ဘက် အချက်အလက်တွေကိုကျတော့ လျစ်လျူရှု (သို့မဟုတ်) ပစ်ပယ်လိုက်တဲ့ စိတ်ရဲ့ သဘောသဘာဝ ဖြစ်ပါတယ်။

ရှင်းရှင်းလေး ပြောရရင် - 

"ငါထင်တာ မှန်တယ်" လို့ သက်သေပြနိုင်မယ့် အရာတွေကိုပဲ ဦးနှောက်က လိုက်ရှာနေခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

လုပ်ငန်းခွင် ဥပမာ (Scenario)

ဥပမာလေးတစ်ခုကို ကြည့်ရအောင်။

ဆိုင်ရှင် "မလှ" က "လူတွေ ကြိုးစားရင် အောင်မြင်ရမယ်" ဆိုတဲ့ ခံယူချက် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ရှိတယ်။

တရက်ကျတော့ သူ့ကော်ဖီဆိုင် အရောင်းကျလာတယ်။ မလှက "အရောင်းကျတာ ဝန်ထမ်းတွေ မကြိုးစားလို့ပဲ နေမှာ" လို့ တန်းပြီး ကောက်ချက်ချလိုက်တယ်။

သူဘာလုပ်သလဲ? 

ဝန်ထမ်းတွေကို ပိုကြပ်မတ်တယ်၊ ဝန်ထမ်းအင်အား ထပ်ဖြည့်တယ်။

ရလဒ်က ဘာဖြစ်လဲ? 

စရိတ်သာတက်လာတယ်၊ အရောင်းက တက်မလာဘူး။

တကယ်တမ်း ပြဿနာက ဆိုင်နေရာ အကွက်အကွင်း မကောင်းတော့တာပါ။ 

ဒါပေမယ့် မလှဟာ သူ့ရဲ့ မူလယုံကြည်ချက် (ကြိုးစားရင် ဖြစ်တယ်) ဆိုတဲ့ မျက်မှန်စိမ်း တပ်ထားတဲ့အတွက် "ဆိုင်နေရာမကောင်းခြင်း" ဆိုတဲ့ အချက်ကို မမြင်နိုင်တော့ဘဲ "ဝန်ထမ်းတွေ ညံ့ဖျင်းခြင်း" ဆိုတဲ့ အချက်ကိုပဲ အတင်းလိုက်ရှာပြီး အပြစ်တင်မိသွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

မှတ်သားစရာက −

Confirmation Bias က ပြဿနာအဖြေကို ရှာမတွေ့အောင် ပိတ်ပင်ရုံသာမကဘဲ၊ ပြဿနာအမှန်က ဘာလဲဆိုတာကိုပါ မမြင်နိုင်အောင် မျက်စိပိတ်ထားတတ်ပါတယ်။

ဘာကြောင့် ဒီလိုဖြစ်ရတာလဲ? (The Science Behind It)

ကျွန်တော်တို့ ဦးနှောက်က သိပ် "ပျင်း" ပါတယ်။ စွမ်းအင်ချွေတာချင်တဲ့ သဘောရှိပါတယ်။

ဒါကြောင့် ဒီအချက် (၂) ချက်အတိုင်း လုပ်ဆောင်လေ့ရှိတယ်။

၁။ Mental Shortcuts (ဖြတ်လမ်းနည်းများ)

ကိစ္စတစ်ခုကို အစအဆုံး အသေးစိတ် ပြန်စဉ်းစားရတာ ပင်ပန်းပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဦးနှောက်က Heuristics လို့ခေါ်တဲ့ ဖြတ်လမ်းနည်းကို သုံးပြီး "ငါအရင်က သိထားတာနဲ့ တူလား? တူရင် မှန်တယ်လို့ ယူဆလိုက်မယ်" ဆိုပြီး ဆုံးဖြတ်ချက်ချလိုက်ပါတယ်။

၂။ Cognitive Dissonance (စိတ်မသက်မသာဖြစ်မှု)

ကိုယ့်အယူအဆ မှားနေတယ်ဆိုတာကို လက်ခံရတာ ခံစားရခက်ပါတယ်။ ဥပမာ - ကိုယ်အားပေးတဲ့ နိုင်ငံရေးသမား၊ ကိုယ်ကြိုက်တဲ့ Brand တစ်ခု မကောင်းပါဘူးလို့ ဝန်ခံရမယ့်အစား၊ အဲဒီအချက်ကို ငြင်းဆန်ပြီး ကောင်းတဲ့အချက်ကိုပဲ ရှာဖွေတာက စိတ်သက်သာရာ ရစေပါတယ်။

သတိထားရမည့်အချက်များနှင့် သက်ရောက်မှုများ (Statistics & Impact)

ဒီ Bias က လူမှုရေးနဲ့ စီးပွားရေးမှာ ဘယ်လောက်ထိ သက်ရောက်မှုရှိလဲဆိုတာ လေ့လာမှုတွေက သက်သေပြနေပါတယ်။

(၁) အလုပ်ခန့်အပ်မှု (Hiring): 

သုတေသနတွေအရ HR မန်နေဂျာတွေဟာ ကိုယ့်လူမျိုးစု မဟုတ်တဲ့သူတွေ (သို့မဟုတ်) လေယူလေသိမ်း မတူတဲ့သူတွေကို အင်တာဗျူးတဲ့အခါ အပျက်သဘောဆောင်တဲ့ မေးခွန်းတွေကို မသိစိတ်ကနေ ပိုမေးမိတတ်ကြပါတယ်။ ကိုယ်ထင်ထားတဲ့ "ဒီလူတွေက မတော်ဘူး" ဆိုတဲ့ အချက်ကို အတည်ပြုဖို့ ကြိုးစားကြတာပါ။ ဒါဟာ အရည်အချင်းရှိတဲ့သူတွေကို ဆုံးရှုံးစေပါတယ်။

(၂) ရာဇဝတ်မှု စီရင်ချက် (The 1979 Stanford Study): 

၁၉၇၉ ခုနှစ် စတန်းဖို့ဒ် တက္ကသိုလ်က လေ့လာမှုတစ်ခုမှာ လူတွေကို အုပ်စု (၂) စု ခွဲလိုက်ပါတယ်။

အုပ်စု (က) သေဒဏ်ပေးတာကို ထောက်ခံသူများ။

အုပ်စု (ခ) သေဒဏ်ပေးတာကို ကန့်ကွက်သူများ။

သူတို့အားလုံးကို သေဒဏ်ပေးခြင်းအကြောင်း ကောင်းကျိုး/ဆိုးကျိုး ဒေတာ အတုတွေ ပေးဖတ်တဲ့အခါ... နှစ်ဖက်စလုံးက သူတို့မူလယုံကြည်ချက်ကို ပိုပြီး ခိုင်မာသွားကြတာ တွေ့ရပါတယ်။ 

ဆိုလိုတာက ဆန့်ကျင်ဘက် အချက်အလက်တွေကို ဖတ်ရရင်တောင်မှ လူတွေက ကိုယ့်အမြင်ကို မပြင်ဘဲ ပိုပြီးတောင် ခေါင်းမာသွားတတ်ပါတယ်။

(၃) Digital ခေတ်ရဲ့ထောင်ချောက် (The Filter Bubble)

Social Media သုံးရင်း "ငါနဲ့ အမြင်တူတဲ့သူတွေချည်းပဲ တွေ့နေရပါလား" လို့ သတိထားမိလား?

ဒါဟာ Algorithm တွေက ဖန်တီးပေးတဲ့ Confirmation Bias ပါပဲ။

Filter Bubble ဆိုတဲ့သဘောတရားရှိပါတယ်။

သင်ကြိုက်တဲ့ Post ကို Like ပေးလိုက်တာနဲ့ Facebook, TikTok က အဲဒီလို အကြောင်းအရာတွေကိုပဲ ရွေးပြတော့မှာပါ။

အကျိုးဆက်အနေနဲ့ ကိုယ်နဲ့ မတူတဲ့ အမြင်တွေကို မမြင်ရတော့တဲ့အခါ "ငါ့အယူအဆက အမှန်တရားပဲ၊ လူတိုင်း ဒီလိုပဲ ထင်ကြတာပဲ" ဆိုပြီး အစွန်းရောက်လာတတ်ပါတယ်။

ဒါကို ဘယ်လို ကျော်လွှားမလဲ? (How to Avoid It)

Confirmation Bias ကို လုံးဝဖျောက်ဖျက်ဖို့ မဖြစ်နိုင်ပေမယ့် လျှော့ချလို့တော့ ရပါတယ်။

၁။ "Devil's Advocate" လုပ်ပါ (ဆန့်ကျင်ဘက်က တွေးပါ) 

အရေးကြီးတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက် (ဥပမာ - ဝန်ထမ်းခန့်တာ၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံတာ) ချတော့မယ်ဆိုရင် "ငါ့အထင် မှားနေရင်ရော? ဘာတွေဖြစ်လာနိုင်မလဲ?" ဆိုပြီး တမင်သက်သက် ဆန့်ကျင်ဘက်ကနေ စဉ်းစားပေးပါ။

၂။ သတင်းအချက်အလက် စုံအောင်ယူပါ 

ကိုယ်ကြိုက်တဲ့ သတင်းဌာန တစ်ခုတည်း၊ Facebook Page တစ်ခုတည်းကိုပဲ မဖတ်ပါနဲ့။ ဘက်စုံထောင့်စုံက အမြင်တွေကို ဖတ်ရှုပါ။

၃။ ကိုယ့်ရဲ့ "Gut Feeling" ကို စစ်ဆေးပါ 

ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခု ချတဲ့အခါ အလွန်အမင်း စိတ်ကျေနပ်မှု ရနေရင် (သို့မဟုတ်) တစ်ဖက်လူပြောတာကို ကြားရတာနဲ့ ဒေါသထွက်နေရင် သတိထားပါ။ ဒါဟာ Bias ဝင်နေတဲ့ လက္ခဏာ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

အဓိကမှတ်သားစရာ (Key Takeaway)

Confirmation Bias ဆိုတာ မိမိအမြင်ကို အမှန်ဖြစ်စေမယ့် အချက်တွေကိုပဲ ရွေးချယ်လက်ခံခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ 

ဒါက ကျွန်တော်တို့ကို ဆုံးဖြတ်ချက်အမှားတွေ ချမိစေပြီး၊ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးမှာ အခွင့်အလမ်းကောင်းတွေ ဆုံးရှုံးစေနိုင်ပါတယ်။ 

ဒါကြောင့် အမြဲတမ်း "ငါမမြင်တဲ့ ရှုထောင့် ရှိဦးမလား" လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပြန်မေးခွန်းထုတ်ပါ။

©12minNotesMyanmar-Est.2019

~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ 

🚨 လူအများစုက ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အမြဲတမ်း မှန်ကန်တဲ့ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ ချနေတယ်လို့ ထင်နေတတ်ကြပေမယ့် တကယ်တမ်းမှာ အခုလေ့လာခဲ့တဲ့ Cognitive Bias လိုမျိုး ကျွန်တော်တို့ ဦးနှောက်က မသိမသာလှည့်စားနေတဲ့ "Thinking Traps (တွေးခေါ်မှုထောင်ချောက်)" တွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။

ဒီထောင်ချောက်တွေကို သတိမပြုမိသ၍၊ ဒါတွေကနေ မရုန်းထွက်နိုင်သရွေ့ အချိန်တွေ၊ ငွေကြေးတွေ မလိုလားအပ်ဘဲ ဆက်ပြီးဆုံးရှုံးနေရဦးမှာပါ။ 💸

ဒီအမှားတွေကို ကာကွယ်ပေးပြီး၊ လူတိုင်းမသိမသာ ကျရောက်နေတတ်တဲ့ ဦးနှောက်ရဲ့ ထောင်ချောက်တွေကို ဖော်ထုတ်ပေးမယ့် "Thinking Traps" (Super Guide eBook) ကို 12min Notes Myanmar (Est. 2019) မှာ ရယူလေ့လာနိုင်ပါပြီ။ 🚀

ဒီ Super Guide ထဲမှာ… လူတွေအများဆုံးမှားတတ်ကြတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ထောင်ချောက် (Thinking Traps/Biases) ပေါင်း ၃၀ ခန့်ကို လေ့လာရှောင်ရှားရင်း ထိပ်တန်း Decision Maker တွေ၊ Business Leader တွေလို တွေးခေါ်နိုင်မယ့်နည်းလမ်းတွေကို မြန်မာလို အလွယ်ကူဆုံး အသုံးချနိုင်သွားမှာပါ။

Thinking Traps (Super Guide eBook) ကို ရယူအသုံးချလိုပါက −

Messenger: https://m.me/12minNotes မှာ TRAPS လို့ စာပို့လိုက်ပါ။ ✅

(သို့မဟုတ်) 

Telegram: https://t.me/My12minNotesBot မှာ TRAPS လို့ စာပို့လိုက်ပါ။ ✅

~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ 

Author : 12min Notes Myanmar