Distinction Bias

ပြည့်စုံခြင်းမဟုတ်၊ နှိုင်းယှဉ်ခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ (မလိုအပ်ဘဲ သင့်ကို ပိုက်ဆံပိုကုန်စေတဲ့ Distinction Bias)

ဒီနေ့မှာတော့ ကျွန်တော်တို့ နေ့စဉ် ဆုံးဖြတ်ချက်တွေချတဲ့အခါ (ဥပမာ - ဖုန်းဝယ်တာ၊ အိမ်ငှားတာ၊ အလုပ်ရွေးတာမျိုးတွေမှာ) မသိလိုက်ဘဲ မှားသွားစေနိုင်တဲ့ စိတ်ပညာသဘောတရားတစ်ခုကို ဆွေးနွေးပေးချင်ပါတယ်။

ခင်ဗျားတို့ တစ်ခုခုဝယ်ဖို့ ဆိုင်သွားတဲ့အခါ ပစ္စည်းနှစ်ခုကို ယှဉ်ကြည့်ပြီး "ဟိုတစ်ခုက ပိုကောင်းတယ်" ဆိုပြီး ဈေးကြီးတာကို ရွေးဖူးလား။ 

ဒါပေမဲ့ အိမ်ရောက်ပြီး သုံးတဲ့အခါကျတော့ အဲ့ဒီ "ပိုကောင်းပါတယ်" ဆိုတဲ့အချက်က ကိုယ့်အတွက် ဘာမှ သိပ်အရေးမပါတာမျိုး ကြုံဖူးပါသလား။

အဲဒါဟာ Distinction Bias လို့ခေါ်တဲ့ စိတ်ရဲ့လှည့်စားမှုကြောင့် ဖြစ်ရတာပါ။ 

ကဲ... ဒါက ဘယ်လိုအလုပ်လုပ်သလဲ၊ ဘယ်လိုရှောင်ရှားရမလဲဆိုတာ ကြည့်ရအောင်။

Distinction Bias ဆိုတာ ဘာလဲ?

Distinction Bias ဆိုတာကတော့ ရွေးချယ်စရာနှစ်ခုကို "ယှဉ်တွဲကြည့်တဲ့အခါ" (Comparing side-by-side) မှာ မြင်ရတဲ့ ကွာခြားချက် အသေးအမွှားလေးတွေကို တကယ်တမ်း "အသုံးပြုတဲ့အခါ" (Experiencing) မှာ ခံစားရမယ့် ပမာဏထက် ပိုပြီး ပုံကြီးချဲ့မြင်မိတတ်တဲ့ အလေ့အထကို ဆိုလိုတာပါ။

ရှင်းရှင်းလေး ပြောရရင် - "ယှဉ်ကြည့်တုန်းက အရေးကြီးတယ်ထင်ရပေမဲ့၊ တကယ်သုံးတော့ အရေးမပါတဲ့ ကွာခြားချက်တွေ" လို့ မှတ်ယူနိုင်ပါတယ်။

ကော်ဖီဆိုင်ဥပမာ (Joint vs. Separate Evaluation)

ဒီသဘောတရားကို နားလည်ဖို့ ရိုးရှင်းတဲ့ ဥပမာတစ်ခုကို ကြည့်ရအောင်။

ခင်ဗျား ရုံးသွားရင်း ကော်ဖီသောက်ချင်တယ် ဆိုပါစို့။

ဆိုင်နှစ်ဆိုင် ရှိတယ်။

ဆိုင် (က) - ကော်ဖီအရသာ အရမ်းကောင်းတယ်၊ ဒါပေမဲ့ လမ်းနည်းနည်းဝေးတော့ လမ်းကြုံမဝင်ဘူး။

ဆိုင် (ခ) - ကော်ဖီအရသာက ပုံမှန်ပဲ၊ ဒါပေမယ့် ရုံးနဲ့ ဘေးချင်းကပ်ရက်ပဲ။ 

ပုံမှန်ဆိုရင် ခင်ဗျားက ရုံးနားက ဆိုင် (ခ) မှာပဲ သောက်ဖြစ်ပြီး အရသာကို ကျေနပ်နေတတ်ပါတယ်။

ဒါကို Separate Evaluation (သီးခြားစီ အကဲဖြတ်ခြင်း) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ သူ့ချည်းပဲ သောက်တဲ့အခါ အဆင်ပြေနေတာပါပဲ။

ဒါပေမဲ့ ဒီနေ့မှာ ခင်ဗျားက ဆိုင်နှစ်ဆိုင်လုံးကို စဉ်းစားပြီး "နှိုင်းယှဉ်" လိုက်တယ်ဆိုပါစို့။ 

ဒါကို Joint Evaluation (အတူယှဉ်တွဲ အကဲဖြတ်ခြင်း) လို့ ခေါ်ပါတယ်။

ယှဉ်လိုက်တဲ့အခါ "ဆိုင် (က) က ကော်ဖီက ပိုကောင်းတာပဲ၊ ဆိုင် (ခ) က အရသာ ပေါ့ပျက်ပျက်ကြီး" ဆိုပြီး ကွာခြားချက်ကို ပုံကြီးချဲ့ မြင်လာပါလိမ့်မယ်။

ရလဒ်ကတော့?

ခင်ဗျား ဆိုင် (ခ) က ကော်ဖီကို သောက်တဲ့အခါ အရင်ကလို မပျော်တော့ဘူး။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ခင်ဗျားစိတ်ထဲမှာ ဟိုဘက်ဆိုင်က "ပိုကောင်းတဲ့အရသာ" နဲ့ သွားယှဉ်နေလို့ပါ။ တကယ်တမ်း ခင်ဗျားလိုအပ်တာက မနက်ခင်း ကဖင်းဓာတ်ရဖို့ဆိုတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်တစ်ခုတည်းဆိုရင်တောင်မှပေါ့။

ဘာကြောင့် ဒီလိုဖြစ်ရတာလဲ။ (Prediction vs. Experience)

ကျွန်တော်တို့ လူသားတွေမှာ အားနည်းချက်တစ်ခုရှိပါတယ်။

အဲဒါကတော့ -

"ငါ ဒီပစ္စည်းကို ရလိုက်ရင် ဘယ်လောက်ပျော်ရွှင်ရမလဲ" ဆိုတဲ့ ခန့်မှန်းချက် (Prediction) နဲ့ တကယ်တမ်း ရလာတဲ့အခါ ခံစားရတဲ့ အတွေ့အကြုံ (Experience) ထပ်တူမကျတာပါ။

ပစ္စည်းဝယ်တဲ့အချိန် (Prediction Stage) မှာ ကျွန်တော်တို့က Joint Evaluation လုပ်ပါတယ်။ 

တီဗီနှစ်လုံးကို ယှဉ်ကြည့်မယ်။ ဖုန်းနှစ်လုံးကို ယှဉ်ကြည့်မယ်။ "ဟိုကောင်က Pixel နည်းနည်းပိုများတယ်၊ ဒီကောင်က ဒီဇိုင်းနည်းနည်းပိုလှတယ်" ဆိုပြီး အသေးစိတ် လိုက်ကြည့်တတ်ပါတယ်။

ပစ္စည်းဝယ်ပြီး အိမ်ရောက်သွားတဲ့အချိန် (Experience Stage) မှာတော့ ကျွန်တော်တို့က Separate Evaluation ပဲ လုပ်တော့တာပါ။ အိမ်မှာ ကိုယ်ဝယ်လာတဲ့ တီဗီတစ်လုံးတည်းပဲ ရှိတော့တာလေ။ 

ဟိုဆိုင်က တီဗီနဲ့ ယှဉ်ကြည့်စရာ မလိုတော့ပါဘူး။ အဲဒီအခါကျမှ ဆိုင်တုန်းက အသည်းအသန် ရွေးခဲ့တဲ့ "Pixel အနည်းငယ်ကွာခြားမှု" က ကိုယ့်ဘဝအတွက် ဘာမှ အရေးမပါတော့မှန်း သိလာရတတ်ပါတယ်။

လက်တွေ့ဘဝ ဥပမာများ

(၁) အိမ်ခန်းငှားခြင်း/ဝယ်ခြင်း 

အိမ်ငှားဖို့ လိုက်ကြည့်တဲ့အခါ အခန်း (A) နဲ့ အခန်း (B) ကို ယှဉ်ကြည့်မယ်။ အခန်း (A) က (B) ထက် စတုရန်းပေ ၂၀၀ ပိုကျယ်တယ်။ ဒါပေမယ့် ဈေးက သိသိသာသာ ပိုကြီးတယ်။ 

ယှဉ်ကြည့်လိုက်တဲ့အခါ "ပိုကျယ်တာက ပိုကောင်းမှာပေါ့" လို့ ထင်ပြီး ဈေးကြီးတာကို ရွေးမိတတ်တယ်။ 

တကယ်တမ်း နေတဲ့အခါ အဲဒီ အပို စတုရန်းပေ ၂၀၀ က ကိုယ့်ပျော်ရွှင်မှုအပေါ် သက်ရောက်မှု မရှိသလောက် နည်းနေတာကို တွေ့ရတတ်ပါတယ်။

ကိုယ်က ပိုက်ဆံပိုပေးလိုက်ရတာပဲ အဖတ်တင်သွားတယ်။

(၂) Hsee & Zhang တို့ရဲ့ ချောကလက် စမ်းသပ်ချက် 

သုတေသီတွေက လူတွေကို အုပ်စုနှစ်စုခွဲလိုက်ပါတယ်။

အုပ်စု (၁) - ကိုယ့်ရဲ့ "ရှုံးနိမ့်မှု" တစ်ခုကို ပြန်စဉ်းစားရမယ်၊ ဆုကြေးအဖြစ် ချောကလက် ၁၅ ဂရမ် ရမယ်။

အုပ်စု (၂) - ကိုယ့်ရဲ့ "အောင်မြင်မှု" တစ်ခုကို ပြန်စဉ်းစားရမယ်၊ ဆုကြေးအဖြစ် ချောကလက် ၅ ဂရမ် ရမယ်။

လူတွေက ခန့်မှန်းကြတယ်၊ ချောကလက် ၁၅ ဂရမ် ရတဲ့သူတွေက ပိုပျော်လိမ့်မယ်လို့ ထင်ကြတယ်။ (ချောကလက် များလေ ကောင်းလေပေါ့)။ 

ဒါပေမဲ့ လက်တွေ့ရလဒ်ကတော့ - 

အောင်မြင်မှုကို ပြန်စဉ်းစားရတဲ့သူတွေက ချောကလက် နည်းနည်းပဲ ရပေမဲ့ ပိုပျော်ကြပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့က "ချောကလက် ပမာဏ" ဆိုတဲ့ ကွာခြားချက်ကို အထင်ကြီးလွန်းပြီး၊ တကယ့် စိတ်ခံစားမှု (Memory) ရဲ့ အကျိုးသက်ရောက်မှုကို လျစ်လျူရှုမိခဲ့ကြလို့ပါ။

ဒီအမှားကို ဘယ်လိုရှောင်ရှားမလဲ? (How to avoid Distinction Bias)

ဒီ Bias ကို ကျော်လွှားပြီး ပညာရှိတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ချနိုင်ဖို့ နည်းလမ်း (၃) ခု ရှိပါတယ်။

(၁) ယှဉ်ကြည့်တာကို ရပ်လိုက်ပါ (Stop Side-by-Side Comparison)

ပစ္စည်းနှစ်ခုကို ဘေးချင်းယှဉ်ကြည့်မယ့်အစား တစ်ခုချင်းစီကို သီးသန့်လေ့လာပါ။ "ဒီဖုန်းက ဟိုဖုန်းထက် ဘာပိုကောင်းလဲ" လို့ မမေးဘဲ "ဒီဖုန်းက ငါ့လိုအပ်ချက်နဲ့ ကိုက်ညီရဲ့လား" လို့ မေးပါ။

(၂) မိမိလိုအပ်ချက်ကို စာရင်းလုပ်ပါ (Checklist Method)

ဈေးဝယ်မထွက်ခင် ကိုယ်ဘာလိုချင်လဲဆိုတာ အတိအကျ စာရင်းလုပ်ထားပါ။ ဥပမာ - အိမ်ဝယ်မယ်ဆိုရင် "အိပ်ခန်း ၂ ခန်းပါရမယ်၊ ဘတ်စ်ကားမှတ်တိုင်နဲ့ နီးရမယ်" စသဖြင့်ပေါ့။ အဲ့ဒီအချက်တွေ ပြည့်စုံရင် ကျေနပ်လိုက်ပါ။ တခြား အိမ်နဲ့ယှဉ်ပြီး "မျက်နှာကြက် နည်းနည်းပိုမြင့်တာလေး" ကို သွားမမက်ပါနဲ့။

(၃) ခြုံငုံသုံးသပ်ပါ (Think Holistically)

အသေးစိတ် အချက်အလက် (Specs) တွေကို လိုက်ပြိုင်နေမယ့်အစား၊ ကိုယ့်ဘဝနေထိုင်မှုပုံစံနဲ့ ဘယ်ဟာက အဆင်အပြေဆုံးလဲဆိုတာကို ခြုံငုံစဉ်းစားပါ။

အဓိကမှတ်သားစရာ (Key Takeaway)

ကျွန်တော်တို့ဟာ ရွေးချယ်စရာတွေကို ယှဉ်တွဲကြည့်တဲ့အခါ ကွာခြားချက်အသေးအမွှားလေးတွေကို ပုံကြီးချဲ့ပြီး အရေးကြီးတယ်လို့ ထင်တတ်ကြပါတယ်။ 

ဒါဟာ Distinction Bias ပါ။

ဒါကြောင့် နောက်တစ်ခါ ဆုံးဖြတ်ချက်ချစရာရှိရင်...

"ဒီပစ္စည်းနှစ်ခု ယှဉ်လိုက်ရင် ဘယ်ဟာသာလဲ" လို့ မမေးပါနဲ့။ 

"ဒီပစ္စည်းတစ်ခုတည်းကို သုံးတဲ့အခါ ငါ့ဘဝအတွက် တကယ်အဆင်ပြေမှာလား" လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပြန်မေးပါ။

ဒါဆိုရင် မလိုအပ်ဘဲ ပိုက်ဆံပိုသုံးမိတာတွေ၊ စိတ်ညစ်ရတာတွေ ကင်းဝေးပြီး မှန်ကန်တဲ့ ရွေးချယ်မှုတွေ ပြုလုပ်နိုင်ပါလိမ့်မယ်။

ဘဝထဲက အရာတော်တော်များများက မပြည့်စုံတာမဟုတ်ဘဲ၊ နှိုင်းယှဉ်နေတာပဲ ဖြစ်နေတတ်တယ် ဆိုတာကို သတိပြုပါ။ 

©12minNotesMyanmar-Est.2019

~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ 

🚨 လူအများစုက ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အမြဲတမ်း မှန်ကန်တဲ့ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ ချနေတယ်လို့ ထင်နေတတ်ကြပေမယ့် တကယ်တမ်းမှာ အခုလေ့လာခဲ့တဲ့ Cognitive Bias လိုမျိုး ကျွန်တော်တို့ ဦးနှောက်က မသိမသာလှည့်စားနေတဲ့ "Thinking Traps (တွေးခေါ်မှုထောင်ချောက်)" တွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။

ဒီထောင်ချောက်တွေကို သတိမပြုမိသ၍၊ ဒါတွေကနေ မရုန်းထွက်နိုင်သရွေ့ အချိန်တွေ၊ ငွေကြေးတွေ မလိုလားအပ်ဘဲ ဆက်ပြီးဆုံးရှုံးနေရဦးမှာပါ။ 💸

ဒီအမှားတွေကို ကာကွယ်ပေးပြီး၊ လူတိုင်းမသိမသာ ကျရောက်နေတတ်တဲ့ ဦးနှောက်ရဲ့ ထောင်ချောက်တွေကို ဖော်ထုတ်ပေးမယ့် "Thinking Traps" (Super Guide eBook) ကို 12min Notes Myanmar (Est. 2019) မှာ ရယူလေ့လာနိုင်ပါပြီ။ 🚀

ဒီ Super Guide ထဲမှာ… လူတွေအများဆုံးမှားတတ်ကြတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ထောင်ချောက် (Thinking Traps/Biases) ပေါင်း ၃၀ ခန့်ကို လေ့လာရှောင်ရှားရင်း ထိပ်တန်း Decision Maker တွေ၊ Business Leader တွေလို တွေးခေါ်နိုင်မယ့်နည်းလမ်းတွေကို မြန်မာလို အလွယ်ကူဆုံး အသုံးချနိုင်သွားမှာပါ။

Thinking Traps (Super Guide eBook) ကို ရယူအသုံးချလိုပါက −

Messenger: https://m.me/12minNotes မှာ TRAPS လို့ စာပို့လိုက်ပါ။ ✅

(သို့မဟုတ်) 

Telegram: https://t.me/My12minNotesBot မှာ TRAPS လို့ စာပို့လိုက်ပါ။ ✅

~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ 

“Advanced-level” Invitation:

တကယ်လို့ စာဖတ်သူမိတ်ဆွေက အခုထက် ပိုအဆင့်မြင့်တဲ့ Elite Level ကို သွားချင်တယ်ဆိုရင် ထိပ်တန်း 1% သောပုဂ္ဂိုလ်တွေ လေ့လာအသုံးချနေတဲ့ Secret Program ကြီး ရှိပါတယ်။

အဲ့ဒါကတော့…

Applied Business Psychology, Behavioral Science, Neuromarketing ဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့် ပညာရပ်တွေကို ကိုယ့်ရဲ့ Professional နယ်ပယ်အတွက် အကျယ်ပြန့်ဆုံး၊ အစုံလင်ဆုံး ရယူအသုံးချနိုင်စေမယ့် "မြန်မာ့ပထမဆုံး” Profits Max Program ကြီးပါပဲ။

✅ ဖန်တီးချိန် နာရီပေါင်း ၁၀၀၀ ကျော်၊
✅ Resource တန်ဖိုးချည်း သိန်း ၁၇၀ ကျော်တန်ဖိုးရှိပြီး၊
✅ ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်း စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတိုင်းမှာ အသုံးချနေကြတဲ့ Business Psychology & Behavioral Science လျှို့ဝှက်ချက်တွေကို ဒီ Link တွေမှာ လေ့လာရယူလိုက်ပါ။👇

၁။ စာဖြင့် အသေးစိတ် ဖတ်ရှုရန် −

Facebook: https://www.facebook.com/12minNotes/posts/1149466227349406

Website: https://12minnotes.com/courses မှာ Profits Max Program ကိုရှာပါ။

၂။ Video ရှင်းပြချက် ကြည့်ရန် −

Facebook: https://www.facebook.com/100068581195075/posts/1150184313944264/

YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=QKaVeNDO1Rw

၃။ တစ်ခါတည်းဝယ်ယူအသုံးချရန် −

Messenger: https://m.me/12minNotes မှာ PMP လို့ စာပို့လိုက်ပါ။ ✅

(သို့မဟုတ်) 

Telegram: https://t.me/My12minNotesBot မှာ PMP လို့ စာပို့လိုက်ပါ။ ✅

Author : 12min Notes Myanmar