Disposition Effect

“အမြတ်နည်းပြီး အရှုံးကြီးနေသလား? ပေါင်းပင်ကို ရေလောင်းမိနေတဲ့ လူအများစုရဲ့ အတွေး ချို့ယွင်းချက်” (Disposition Effect)  

မိတ်ဆွေ... ဒီလိုအခြေအနေမျိုး ကြုံဖူးလား?

ရွှေပဲဖြစ်ဖြစ်၊ ဒေါ်လာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ စတော့ရှယ်ယာပဲဖြစ်ဖြစ် ဝယ်ထားတယ်ဆိုပါစို့။ 

ဈေးနည်းနည်းတက်သွားတဲ့အခါ "ဟာ... ပြန်ကျသွားရင် ဒုက္ခပဲ၊ မြတ်တုန်းလေး မြန်မြန်ရောင်းလိုက်မှ" ဆိုပြီး ကပျာကယာ ထုတ်ရောင်းမိတယ်။ ဒါပေမဲ့ တကယ်တမ်းကျတော့ ဈေးက ဆက်တက်သွားလို့ "နှမြောလိုက်တာ" ဆိုပြီး ဖြစ်ကျန်ခဲ့ဖူးလား။

နောက်တစ်ဖက်မှာကျတော့ ကိုယ်ဝယ်ထားတာ ဈေးကျနေတယ်။ "အခုရောင်းလိုက်ရင် ရှုံးသွားမှာပေါ့၊ ဈေးပြန်တက်လာမှာပါလေ" ဆိုပြီး မျှော်လင့်ချက်နဲ့ ဖက်တွယ်ထားတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဈေးက ပြန်မတက်ဘဲ ဆက်ကျလို့ အကြီးအကျယ် ရှုံးသွားတာမျိုးရော ကြုံဖူးလား။

ဒါဟာ မိတ်ဆွေတစ်ယောက်တည်း ဖြစ်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ 

ကမ္ဘာကျော် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူတွေတောင် မှားတတ်တဲ့ "The Disposition Effect" လို့ခေါ်တဲ့ စိတ်ပညာသဘောတရားတစ်ခုကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေ့မှာတော့ အမြတ်ရရင် စောစောရောင်းပြီး၊ အရှုံးပေါ်နေရင်တော့ ဖက်တွယ်ထားတတ်တဲ့ "စိတ်" ကို ဘယ်လိုကုစားမလဲဆိုတာ ရှင်းပြပေးပါမယ်။

Disposition Effect ဆိုတာ ဘာလဲ?

The Disposition Effect ဆိုတာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူတွေ (Investments) သာမက စီးပွားရေးသမားတွေမှာပါ ဖြစ်လေ့ရှိတဲ့ အလေ့အထတစ်ခုပါ။

ရှင်းရှင်းပြောရရင် "အမြတ်ရနေတဲ့အရာတွေကို စောစောစီးစီး လက်လွှတ်လိုက်ပြီး၊ အရှုံးပေါ်နေတဲ့အရာတွေကိုတော့ အကြာကြီး ဖက်တွယ်ထားတတ်တဲ့ စိတ်အခြေအနေ" ကို ခေါ်တာပါ။

ဒါဟာ "ပန်းပင်တွေကို နှုတ်ပစ်ပြီး ပေါင်းပင်တွေကို ရေလောင်းနေသလိုမျိုး" (Selling winners and holding losers) ဖြစ်နေတတ်ပါတယ်။

ရလဒ်ကတော့ ရေရှည်မှာ အမြတ်နည်းပြီး အရှုံးကြီးသွားတာပါပဲ။

ဘာကြောင့် ဒီလိုဖြစ်ရတာလဲ? (The Psychology Behind It)

လူတွေက ယုတ္တိ (Logic) ထက် ခံစားချက် (Emotion) နဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ချလေ့ရှိပါတယ်။ 

ဒီနေရာမှာ အဓိက တရားခံ ၃ ဦး ရှိပါတယ်။

A. Loss Aversion (အရှုံးကို အသေကြောက်ခြင်း) 

လူ့သဘာဝအရ ၁ သိန်း မြတ်လို့ ခံစားရတဲ့ ပျော်ရွှင်မှုပမာဏထက်၊ ၁ သိန်း ရှုံးလို့ ခံစားရတဲ့ နာကျင်မှုပမာဏက ပိုကြီးမားပါတယ်။ ဒါကြောင့် ရှုံးနေတဲ့အရာကို ရောင်းလိုက်ရင် "ငါ ရှုံးသွားပြီ" ဆိုတဲ့ အမှန်တရားကို လက်ခံလိုက်ရသလို ဖြစ်မှာစိုးလို့ မရောင်းဘဲ ဇွတ်ဖက်တွယ်ထားတတ်ကြပါတယ်။

B. Pride & Regret (မာန နှင့် နောင်တ) 

အမြတ်ရနေတာကို ရောင်းလိုက်ရင် "ငါတော်တယ်၊ ငါမှန်တယ်" ဆိုပြီး ဂုဏ်ယူရတယ်။ ဒါကြောင့် အမြတ်နည်းနည်းရတာနဲ့ စိတ်ချမ်းသာဖို့အတွက် ချက်ချင်းရောင်းချင်ကြတယ်။ အရှုံးပေါ်နေတာကို ရောင်းလိုက်ရင်တော့ "ငါမှားသွားတယ်" ဆိုတာကို ဝန်ခံရမှာဖြစ်လို့ နောင်တမရချင်တဲ့စိတ်နဲ့ ဆက်ကိုင်ထားကြပြန်ရော။

C. Mental Accounting (စိတ်တွက် တွက်ခြင်း) 

ဥပမာ - ပွဲလက်မှတ် ၆ သောင်းပေးဝယ်ထားပြီး ပျောက်သွားရင် နောက်တစ်စောင်ထပ်ဝယ်ဖို့ တွန့်ဆုတ်နေတတ်တယ်။ တကယ်တမ်း ငွေကြေးပမာဏတူတူပဲ ဖြစ်ပေမဲ့ စိတ်ထဲမှာ "အကောင့်" ဖွင့်ထားပြီးသားမို့လို့ပါ။ ဒီလိုပါပဲ၊ ရှုံးနေတဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတစ်ခုကို "အရှုံးစာရင်း" မပိတ်ချင်လို့ မျှော်လင့်ချက်နဲ့ ဆက်သွားနေတတ်ပါတယ်။

မြန်မာမှုနယ်ပယ်ထဲက Disposition Effect ဥပမာများ

ဒီသဘောတရားက စတော့ရှယ်ယာဈေးကွက်တင်မကပါဘူး။ နေ့စဉ်ဘဝမှာလည်း ရှိနေပါတယ်။

ဥပမာ (၁) - 

ဆိုင်လုပ်ငန်း ရန်ကုန်က အဝတ်အထည်ဆိုင်ရှင် မမြဟာ ဖက်ရှင်အသစ်တစ်ခုကို အများကြီး မှာလိုက်တယ်။ ဒါပေမဲ့ ထင်သလောက် မရောင်းရဘူး။ နေရာလည်း ပိတ်နေတယ်။ 

ဒါပေမဲ့ မမြက "အောက်ဈေးနဲ့ လျှော့ရောင်းလိုက်ရင် ရှုံးမှာပေါ့" ဆိုပြီး လုံးဝ ဈေးမလျှော့ဘဲ ဆိုင်ပေါ်မှာ ဒီတိုင်းထားထားတယ်။

တကယ်တမ်းကျတော့ အဲဒီပစ္စည်းဟောင်းတွေကို ထုတ်ရောင်းပြီး ရလာတဲ့ငွေနဲ့ ရောင်းကောင်းမယ့် ပစ္စည်းသစ်တွေ တင်လိုက်ရင် ပိုမြတ်နိုင်ပေမဲ့၊ Disposition Effect ကြောင့် "ငါ့ပစ္စည်း မရောင်းရဘူး" ဆိုတဲ့ အရှုံးကို လက်မခံနိုင်ဘဲ ဖြစ်နေတာပါ။

ဥပမာ (၂) -

အိမ်ခြံမြေ ခြံကွက်တစ်ခု ဝယ်ထားတယ်။ ဈေးက တက်မလာဘဲ ကျနေတယ်။ 

ဒါပေမဲ့ "ငါဝယ်ထားတဲ့ဈေး ပြန်မရောက်မချင်း မရောင်းဘူး" ဆိုပြီး နှစ်ပေါင်းများစွာ ငွေမြုပ်နှံထားတယ်။ အဲဒီငွေကို တခြားနေရာမှာ ရင်းရင် ၂ ဆ၊ ၃ ဆ ဖြစ်နိုင်ပေမဲ့ "အရှုံးစာရင်း မပြချင်လို့" အချိန်ကုန်ခံနေတာမျိုးပါ။

ဒီအမှားကို ဘယ်လို ပြင်ဆင်မလဲ? (Actionable Tips)

ဒီစိတ်အခြေအနေကို ကျော်လွှားပြီး အောင်မြင်တဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူ/စီးပွားရေးသမား တစ်ဦးဖြစ်လာဖို့ နည်းလမ်း (၃) ခု ရှိပါတယ်။

(၁) Broad Framing (ခြုံငုံကြည့်ပါ)

ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခုချင်းစီကို အသေမဆုပ်ကိုင်ပါနဲ့။ "ငါ ဒီအလုပ်မှာ ရှုံးနိုင်တယ်၊ ဟိုအလုပ်မှာ မြတ်နိုင်တယ်" ဆိုတာကို လက်ခံပါ။ 

တခါတလေ အရှုံးခံလိုက်တာက ရေရှည်အမြတ်အတွက် လမ်းစဆိုတာ သတိရပါ။ "You win a few, you lose a few" (တချို့ပွဲနိုင်မယ်၊ တချို့ပွဲရှုံးမယ်) ဆိုတဲ့ စိတ်ထားမျိုး မွေးမြူပါ။

(၂) Set Clear Goals (ရည်မှန်းချက် တိတိကျကျထားပါ)

မဝယ်ခင်ကတည်းက ကြိုဆုံးဖြတ်ထားပါ။

"ဒီဈေးရောက်ရင် ငါရောင်းပြီး အမြတ်ယူမယ်" (Take Profit)

"ဒီလောက်ကျသွားရင်တော့ ငါ့အမှားကို ဝန်ခံပြီး ပြန်ရောင်းမယ်" (Stop Loss) စသဖြင့် ကြိုတင်စည်းကမ်း သတ်မှတ်ထားရင် စိတ်ခံစားချက်နောက် မပါတော့ပါဘူး။

(၃) အချက်အလက်ကို ယုံကြည်ပါ (Trust Data, Not Hope)

AI (Artificial Intelligence) တွေဟာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုမှာ လူတွေထက် ပိုတော်လာရတဲ့ အကြောင်းရင်းက သူတို့မှာ "နှမြောတာ"၊ "ရှက်တာ"၊ "ကြောက်တာ" မရှိလို့ပါ။ 

ဈေးကွက်အခြေအနေ မကောင်းတော့ဘူးဆိုရင် ချက်ချင်းဖြတ်ချနိုင်ဖို့ လိုပါတယ်။ မျှော်လင့်ချက် (Hope) ဟာ မဟာဗျူဟာ (Strategy) မဟုတ်ပါဘူး။

အဓိကမှတ်သားစရာ (Key Takeaway)

Disposition Effect ဆိုတာ "အမြတ်ရရင် စိတ်လောပြီး၊ ရှုံးနေရင် ဇွတ်ဖက်တွယ်တဲ့" အမှားတစ်ခုပါ။ 

ဒါကို ကျော်လွှားချင်ရင် -

(၁) မိမိရဲ့ အရှုံးကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ လက်ခံပြီး ဖြတ်ထုတ်ရဲပါစေ။

(၂) အမြတ်ရနေတဲ့အရာတွေကို (အကြောင်းမဲ့) စောစောစီးစီး မရောင်းဘဲ ဆက်လက်ပွားများအောင် လုပ်ပါ။

(၃) ဆုံးဖြတ်ချက်ချတိုင်းမှာ "ငါ့မာနကြောင့်လား၊ ဒေတာကြောင့်လား" ဆိုတာ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပြန်မေးပါ။

မိတ်ဆွေရော... 

လောလောဆယ်မှာ အနာဂတ်မရှိတော့တဲ့ လုပ်ငန်းတစ်ခု (သို့) ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတစ်ခုကို "နှမြောလို့" ဆိုပြီး လက်မလွှတ်နိုင် ဖြစ်နေတာမျိုး ရှိလား?

အဲဒါကို ပြန်သုံးသပ်ကြည့်ဖို့ လိုနေပါပြီ။

©12minNotesMyanmar-Est.2019

~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ 

🚨 လူအများစုက ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အမြဲတမ်း မှန်ကန်တဲ့ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ ချနေတယ်လို့ ထင်နေတတ်ကြပေမယ့် တကယ်တမ်းမှာ အခုလေ့လာခဲ့တဲ့ Cognitive Bias လိုမျိုး ကျွန်တော်တို့ ဦးနှောက်က မသိမသာလှည့်စားနေတဲ့ "Thinking Traps (တွေးခေါ်မှုထောင်ချောက်)" တွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။

ဒီထောင်ချောက်တွေကို သတိမပြုမိသ၍၊ ဒါတွေကနေ မရုန်းထွက်နိုင်သရွေ့ အချိန်တွေ၊ ငွေကြေးတွေ မလိုလားအပ်ဘဲ ဆက်ပြီးဆုံးရှုံးနေရဦးမှာပါ။ 💸

ဒီအမှားတွေကို ကာကွယ်ပေးပြီး၊ လူတိုင်းမသိမသာ ကျရောက်နေတတ်တဲ့ ဦးနှောက်ရဲ့ ထောင်ချောက်တွေကို ဖော်ထုတ်ပေးမယ့် "Thinking Traps" (Super Guide eBook) ကို 12min Notes Myanmar (Est. 2019) မှာ ရယူလေ့လာနိုင်ပါပြီ။ 🚀

ဒီ Super Guide ထဲမှာ… လူတွေအများဆုံးမှားတတ်ကြတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ထောင်ချောက် (Thinking Traps/Biases) ပေါင်း ၃၀ ခန့်ကို လေ့လာရှောင်ရှားရင်း ထိပ်တန်း Decision Maker တွေ၊ Business Leader တွေလို တွေးခေါ်နိုင်မယ့်နည်းလမ်းတွေကို မြန်မာလို အလွယ်ကူဆုံး အသုံးချနိုင်သွားမှာပါ။

Thinking Traps (Super Guide eBook) ကို ရယူအသုံးချလိုပါက −

Messenger: https://m.me/12minNotes မှာ TRAPS လို့ စာပို့လိုက်ပါ။ ✅

(သို့မဟုတ်) 

Telegram: https://t.me/My12minNotesBot မှာ TRAPS လို့ စာပို့လိုက်ပါ။ ✅

~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ 

“Advanced-level” Invitation:

တကယ်လို့ စာဖတ်သူမိတ်ဆွေက အခုထက် ပိုအဆင့်မြင့်တဲ့ Elite Level ကို သွားချင်တယ်ဆိုရင် ထိပ်တန်း 1% သောပုဂ္ဂိုလ်တွေ လေ့လာအသုံးချနေတဲ့ Secret Program ကြီး ရှိပါတယ်။

အဲ့ဒါကတော့…

Applied Business Psychology, Behavioral Science, Neuromarketing ဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့် ပညာရပ်တွေကို ကိုယ့်ရဲ့ Professional နယ်ပယ်အတွက် အကျယ်ပြန့်ဆုံး၊ အစုံလင်ဆုံး ရယူအသုံးချနိုင်စေမယ့် "မြန်မာ့ပထမဆုံး” Profits Max Program ကြီးပါပဲ။

✅ ဖန်တီးချိန် နာရီပေါင်း ၁၀၀၀ ကျော်၊
✅ Resource တန်ဖိုးချည်း သိန်း ၁၇၀ ကျော်တန်ဖိုးရှိပြီး၊
✅ ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်း စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတိုင်းမှာ အသုံးချနေကြတဲ့ Business Psychology & Behavioral Science လျှို့ဝှက်ချက်တွေကို ဒီ Link တွေမှာ လေ့လာရယူလိုက်ပါ။👇

၁။ စာဖြင့် အသေးစိတ် ဖတ်ရှုရန် −

Facebook: https://www.facebook.com/12minNotes/posts/1149466227349406

Website: https://12minnotes.com/courses မှာ Profits Max Program ကိုရှာပါ။

၂။ Video ရှင်းပြချက် ကြည့်ရန် −

Facebook: https://www.facebook.com/100068581195075/posts/1150184313944264/

YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=QKaVeNDO1Rw

၃။ တစ်ခါတည်းဝယ်ယူအသုံးချရန် −

Messenger: https://m.me/12minNotes မှာ PMP လို့ စာပို့လိုက်ပါ။ ✅

(သို့မဟုတ်) 

Telegram: https://t.me/My12minNotesBot မှာ PMP လို့ စာပို့လိုက်ပါ။ ✅

Author : 12min Notes Myanmar