12min Notes Myanmar
Lag Effect
Lag Effect
ဒီနေ့မှာတော့ ကျောင်းသားတွေ၊ လုပ်ငန်းခွင်ဝင်နေတဲ့သူတွေနဲ့ ကိုယ့်မှတ်ဉာဏ်ကို ကောင်းမွန်အောင် တည်ဆောက်ချင်သူတိုင်းအတွက် အရမ်းအရေးကြီးတဲ့ စိတ်ပညာသဘောတရားတစ်ခုကို ပြောပြပေးချင်ပါတယ်။
ခေါင်းစဉ်ကတော့ "Lag Effect" ဖြစ်ပါတယ်။
စာမေးပွဲနီးမှ စာတွေအများကြီးကို ဇွတ်အတင်းကျက်ဖူးလား။
ဒါမှမဟုတ်
အလွတ်ကျက်ရမယ့် အကြောင်းအရာတစ်ခုကို "ရပါစေ၊ ရပါစေ" ဆိုပြီး ဆက်တိုက် ရွတ်ဆိုဖူးလား။
အဲဒီအချိန်မှာ ရသလိုလိုရှိပေမဲ့ နောက်ရက်ကျတော့ ဘာမှ ခေါင်းထဲမကျန်တော့တာမျိုး ကြုံဖူးကြမှာပါ။
ဘာကြောင့် ဒီလိုဖြစ်ရတာလဲ။
ဦးနှောက်က ဘယ်လိုအလုပ်လုပ်သလဲဆိုတာ ကြည့်လိုက်ရအောင်။
−−−−−−−−−−−−−−−−
Lag Effect ဆိုတာ ဘာလဲ?
Lag Effect ဆိုတာ လွယ်လွယ်ပြောရရင် "အချိန်ခြားပြီး လေ့လာမှ ပိုမှတ်မိတယ်" ဆိုတဲ့ သဘောတရားပါ။
အကြောင်းအရာတစ်ခုကို မှတ်မိချင်တဲ့အခါ အဲဒီအကြောင်းအရာကို ဆက်တိုက် ထပ်ခါထပ်ခါ ရွတ်နေတာ (Repetition) ထက်၊ ပထမတစ်ခေါက် ဖတ်ပြီးတဲ့နောက် အချိန်အတိုင်းအတာတစ်ခု "ခြား" (Lag) ပြီးမှ နောက်တစ်ခေါက် ပြန်ဖတ်တာက မှတ်ဉာဏ်မှာ ပိုစွဲမြဲစေပါတယ်။
ဥပမာ -
ခင်ဗျားရဲ့ အမျိုးသမီးက "အပြန်ကျရင် အဝတ်လျှော်ဆိုင် ဝင်ဖို့မမေ့နဲ့နော်" လို့ ဖုန်းဆက်ပြောတယ်ဆိုပါစို့။ ခင်ဗျားက မမေ့အောင်လို့ "အဝတ်လျှော်ဆိုင်ဝင်မယ်၊ အဝတ်လျှော်ဆိုင်ဝင်မယ်" လို့ ချက်ချင်း ၃ ခေါက်လောက် ရွတ်လိုက်မယ်။ ဒါပေမဲ့ အိမ်ရောက်တော့ မေ့သွားရော။
တကယ်က...
"အဝတ်လျှော်ဆိုင်ဝင်မယ်" လို့ တစ်ခေါက်မှတ်ထားလိုက်၊ ပြီးရင် ရုံးအလုပ်လေး လုပ်လိုက်၊ ၁၅ မိနစ်လောက်နေမှ "ဪ.. အပြန်ကျရင် အဝတ်လျှော်ဆိုင် ဝင်ရဦးမယ်" လို့ ထပ်စဉ်းစားလိုက်။
ဒီလို အချိန်ခြား (Lag) ပေးလိုက်တာက ဦးနှောက်ထဲမှာ ပိုစွဲသွားစေပါတယ်။
−−−−−−−−−−−−−−−−
ဘာကြောင့် ဒီလိုဖြစ်ရတာလဲ? (သိပ္ပံနည်းကျ အဖြေ)
စိတ်ပညာရှင်တွေကတော့ ဒီ Lag Effect ဖြစ်ရတဲ့ အကြောင်းရင်း (၂) ချက်ကို ထောက်ပြကြပါတယ်။
၁။ Contextual Variability Account (အခြေအနေအမျိုးမျိုးနဲ့ ချိတ်ဆက်မိခြင်း)
ဒါကတော့ ဦးနှောက်ရဲ့ သဘာဝပါ။
အကြောင်းအရာတစ်ခုကို အချိန်ခြားပြီး ပြန်စဉ်းစားလိုက်တိုင်း ခင်ဗျားရဲ့ ဦးနှောက်က အဲဒီအကြောင်းအရာကို Context (အခြေအနေ/နောက်ခံအကြောင်းအရာ) အသစ်တစ်ခုနဲ့ တွဲပြီး မှတ်သားလေ့ရှိပါတယ်။
ပထမတစ်ခေါက် ဖတ်တုန်းက ရုံးခန်းထဲမှာ ဖတ်တာဖြစ်မယ်။
ဒုတိယတစ်ခေါက် ပြန်နွှေးတဲ့အချိန်မှာ ကားပေါ်မှာ ဖြစ်မယ်။
ဒီလို အချိန်နဲ့ နေရာ ကွာခြားသွားတဲ့အခါ ဦးနှောက်က အဲဒီအချက်အလက်ကို "လမ်းကြောင်းနှစ်ခု" နဲ့ မှတ်သားလိုက်သလို ဖြစ်သွားတာကြောင့် ပြန်စဉ်းစားတဲ့အခါ ပိုလွယ်ကူသွားပါတယ်။
၂။ Deficient Processing Account (အာရုံစိုက်မှု လျော့နည်းခြင်းမှ ကာကွယ်ခြင်း)
စာတစ်ပုဒ်ကို ဆက်တိုက် ထပ်ခါထပ်ခါ ဖတ်နေမယ်ဆိုရင် ဒုတိယအကြိမ်၊ တတိယအကြိမ်မှာ ဦးနှောက်က "ဒါ ငါသိပြီးသားပဲ" ဆိုပြီး သတိထားမှု (Attention) လျော့ချလိုက်ပါတယ်။
ဒါကို Deficient Processing လို့ခေါ်ပါတယ်။
အချိန်ခြားလိုက်တဲ့အခါ (ဥပမာ - နောက်တစ်နေ့မှ ပြန်ဖတ်တဲ့အခါ) ဦးနှောက်က ဒါကို အသစ်တစ်ဖန် ပြန်လည်လုပ်ဆောင်ရတဲ့အတွက် အာရုံစိုက်မှု (Attention) အပြည့်အဝ ပြန်ရသွားပြီး မှတ်ဉာဏ်ထဲ ပိုရောက်သွားပါတယ်။
−−−−−−−−−−−−−−−−
စမ်းသပ်တွေ့ရှိချက်များ
ဒီသဘောတရားဟာ ထင်မြင်ချက်သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။
၂၀၀၅ ခုနှစ်မှာ ဒေါက်တာ Michael Kahana လုပ်ခဲ့တဲ့ စမ်းသပ်ချက်အရ -
စကားလုံးတွေကို ဆက်တိုက်ကျက်တဲ့ အဖွဲ့ (Massed group) နဲ့
စကားလုံးတွေကို ကြားထဲမှာ တခြားစာလုံးတွေ ခံပြီးမှ ပြန်ကျက်တဲ့ အဖွဲ့ (Spaced group) ယှဉ်လိုက်တဲ့အခါ...
အချိန်ခြားပြီး (Lag) ကျက်တဲ့အဖွဲ့က မှတ်မိနိုင်စွမ်း ၁၅% ပိုများတာကို တွေ့ရပါတယ်။
ဒါ့အပြင် ဆရာမ Dr. Carolina Küepper-Tetzel ရဲ့ ကျောင်းသားတွေကို စမ်းသပ်ချက်အရလည်း စာသင်ပြီးပြီးချင်း ချက်ချင်းပြန်နွှေးတာထက်၊ တစ်ရက်လောက်ခြားပြီးမှ (1-day lag) ပြန်နွှေးတာက ရေရှည်မှာ စာပိုရကြောင်း သက်သေပြခဲ့ပါတယ်။
−−−−−−−−−−−−−−−−
လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လိုအသုံးချမလဲ?
ဒီ Lag Effect ကို နားလည်သွားပြီဆိုရင် ခင်ဗျားရဲ့ လေ့လာမှုပုံစံကို ဒီလို ပြောင်းလဲကြည့်ပါ။
၁။ Cramming (စာတွေ ဇွတ်ကျက်ခြင်း) ကို ရှောင်ပါ။
စာမေးပွဲနီးမှ ညလုံးပေါက် စာကျက်တာဟာ ရေတိုပဲရပြီး စာမေးပွဲပြီးတာနဲ့ အကုန်မေ့သွားပါလိမ့်မယ်။
၂။ Spaced Repetition (အချိန်ခြား လေ့လာနည်း) ကို သုံးပါ။
Flashcards (ကတ်ပြားလေးတွေ) နဲ့ စာကျက်တယ်ဆိုပါစို့။
ဒီနေ့ ကျက်တယ်။
မနက်ဖြန် ပြန်နွှေးတယ်။
နောက် ၃ ရက်နေမှ ထပ်နွှေးတယ်။
နောက် တစ်ပတ်နေမှ ထပ်နွှေးတယ်။
ဒီလို ကြားထဲမှာ Lag (အချိန်ကွာဟမှု) ထည့်ပေးခြင်းက ခင်ဗျားရဲ့ ဦးနှောက်ကို အချက်အလက်တွေ ရေရှည်သိမ်းဆည်းဖို့ တွန်းအားပေးပါလိမ့်မယ်။
၃။ အလုပ်ထဲမှာ Presentation ပေးရမယ်ဆိုရင်...
Presentation မတိုင်ခင် ညမှ ဆက်တိုက် ကျက်မယ့်အစား၊ တစ်ပတ်လောက် ကြိုပြင်ပါ။
ဒီနေ့ တစ်ခေါက်လေ့ကျင့်၊ မနက်ဖြန် ရုံးမသွားခင် တစ်ခေါက်ပြန်ကြည့်၊ နောက်ရက်မှ နောက်တစ်ခေါက် ထပ်ကြည့်ပါ။
ဒီလိုဆိုရင် အချက်အလက်တွေက ခင်ဗျားရဲ့ သွေးသားထဲထိ စီးဝင်သွားသလို ဖြစ်ပြီး ယုံကြည်မှုရှိရှိ ပြောနိုင်ပါလိမ့်မယ်။
−−−−−−−−−−−−−−−−
အဓိက မှတ်သားစရာ (Key Takeaway)
"ထပ်ခါထပ်ခါ လုပ်ခြင်း (Repetition) က ကောင်းပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ချက်ချင်း ဆက်တိုက်လုပ်တာထက် အချိန်ခြားပြီး (Lag) လုပ်တာက ပိုထိရောက်ပါတယ်။"
ခင်ဗျားရဲ့ ဦးနှောက်ကို အနားပေးပြီး သတင်းအချက်အလက်တွေကို "ချေဖျက်" ချိန်ပေးလိုက်ပါ။
ဒါမှသာ ခိုင်မာတဲ့ မှတ်ဉာဏ်တစ်ခုကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
Let's Think Better, Together!
~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~
တကယ်လို့ သင်က...
Applied Business Psychology & Behavioral Science ပညာရပ်တွေကို စီးပွားရေးလုပ်ငန်းခွင်အတွက် မြန်မာလို အကျယ်ပြန့်ဆုံး၊ အစုံလင်ဆုံး ဦးဦးဖျားဖျား ရယူအသုံးချချင်တယ်ဆိုရင်တော့ သတင်းကောင်းရှိနေပါပြီ။
✅ ဖန်တီးချိန်နာရီပေါင်း ၁၀၀၀ ကျော်နဲ့
✅ Resource တန်ဖိုးချည်း သိန်း ၁၇၀ ကျော်တန်ဖိုးရှိတဲ့
✅ ကမ္ဘာကျော် Business Psychology & Behavioral Science လျှို့ဝှက်ချက်တွေကို
12min Notes Myanmar (Est. 2019) က အသစ်ဖန်တီးလိုက်တဲ့ "မြန်မာ့ပထမဆုံး” Profits Max Program တစ်ခုတည်းမှာ အဆီအနှစ်ထုတ်ထားပြီး အဆင်သင့် ရယူနိုင်ပါပြီ။
အသေးစိတ်ကို ဒီလင့်ခ်မှာ လေ့လာလိုက်ပါ။
Author : 12min Notes Myanmar
